– برخی از درختان جوان خزان شونده با محیط بن تا حدود 20 سانتیمتر در فصل و بستر مناسب با رعایت اصول فنی آن، امکان جابجا شدن به روش ریشه لخت را دارند. همچنین در صورت وجود بیلهای هیدرولیک مخصوص انتقال درختان، در فصل، بستر و شرایط محیطی مناسب، جابجایی درختان نیز امکان پذیر میباشد.
1-ریشه لخت (Bare roots):
انتقال درختان به روش ریشه لخت مناسب درختان خزان کننده ،جوان تا محیط بن حداکثر 20 سانتیمتر ،در فصل خواب درختان که کمترین فعالیت را دارند ، می باشد همچنین این درختان می بایست دارای بستر رشد مناسب، غنی و سبک باشد که امکان خارج نمودن کامل ریشه از بستر، بطور سالم و رعایت دیگر اصول فنی آن فراهم باشد.
چاله کاشت برای درختانی که با ریشه برهنه کاشته می شوند باید دارای عمق و پهنای مناسب باشند بطوریکه تمام ریشه ها به راحتی در آن قرار گیرند. به طور کلی درختان همیشه سبز ، و همه درختانی که قطر تنه آنها به بیش از 5 سانتی متر می رسد ، بهتر است همراه با خاک پیرامون ریشه جابجا گردند.
2- بیل هیدرولیک انتقال درختان(Spades):
خوشبختانه وجود ماشین آلات هیدرولیک ویژه جابجایی درختان ، همراه با کاربرد مواد ضد تبخیر و تعرق، و مراقبت های ویژه ای که پس از انتقال درختان از آنها بعمل می آید، امروزه کار جابجایی درختان را با کاهش ریسک و هزینه همراه کرده است.
انتقال درختان به کمک این ماشین ها ، درفصل و شرایط محیطی مناسب آن ،بدون تردید در کاهش هزینه و افزایش سرعت عملیات موثر خواهد بود . اما در محیط شهری به دلیل تراکم بافت شهری و معضلات آن همیشه امکان بهره گیری مطلوب از این ماشینها مقدور نیست. امکانات هیدرولیکی منحصر به فرد این دستگاه به گونه ای طراحی شده که آن را قادر می سازد با بیل های مختلف مخروطی یا ذوزنقه ای خود از هر زاویه ای به درخت نزدیک شود ، پس از تعیین اندازه مناسب توپ ریشه درخت ، زبانه های تیز بیل ها را به ترتیب به دورتا دور درخت مورد نظر قرار داده و حدود 4/1 طول لبه بیل به درون زمین فرو می رود و همین کار را تکرار کرده تا تمام محیط پوشیده شود. باید دقت داشت که تیغه ها همگی به گونه ای یکسان در زمین فرو روند ، در غیر این صورت توپ ریشه ای ناموزون شده و درخت کج کاشته می شود. پس از قطع بخش زیرین ریشه ، شاخه های درختان می بایست طناب پیچ و بسته شوند تا کار ترابری درخت را آسان کرده و به وسایل نقلیه دیگر برخورد نکند. اگر درخت برگدار است و باید مسافت طولانی را طی کند ، بهتر است برگ های درخت را با ماده ضد تبخیر سرپاش نموده سپس با پلاستیک یا گونی پوشاند.
پس از در آوردن درخت ، بیل های دستگاه به یکدیگر نزدیک شده و بی درنگ ریشه ها را برای حفظ گیاه فشرده می سازد. در عملیات جابجایی درخت به کمک بیل مکانیکی باید توجه نمود که چاله بازکاشت درخت را نیز باید با بیلی مشابه یا همان بیل حفرنمود (در صورت مناسب بودن خاک بستر) .
بیل هیدرولیک انتقال ، درخت را همراه با یک توده خاک متصل به ریشه جابجا می کند. جابجا کردن یک درخت بزرگ از مکانی به مکان دیگر نیاز به دانش و اطلاعات مفید نسبت به انواع گونه های درختی و عکس العمل های آنها به انتقال دارد. یک اپراتور با تجربه به همراه ماشین متناسب اندازه درخت سهم قابل توجهی در موفقیت عمل جابجایی درخت دارد.
بهترین زمان برای انتقال درخت به وسیله این ماشین ها اواخر زمستان که درخت هنوز در خواب زمستانی است می باشد. درختانی که در این زمان جابجا می شوند تا تابستان که بیشترین نیاز به آب وجود دارد ،بخشی از ریشه های خود را ترمیم می کنند. زمان دیگری که عمل جابجایی درخت عموماً موفقیت آمیز انجام می شود در اواسط پاییز است که در این زمان شروع به کٌند کردن رشد و به خواب رفتن می کنند.
بیشتر درختان به ویژه درختان همیشه سبز در این زمان به جابجایی پاسخ خوبی می دهند. درختان همیشه سبز را خیلی دیر جابجا نکنید.
بیل هیدرولیک جابجایی درختان ، به کار سهولت بیشتری بخشیده ، هزینه کار را نیز کاهش می دهد. اما خرید و نگاهداری آنها گران است و چنانچه عملیات انتقال به تعداد وسیع انجام گیرد ، صرفه اقتصادی خواهند داشت.
وجود اپراتوری ورزیده و آشنا به امور مربوطه برای عملکرد حداکثری از این ماشین ها ضروری می باشد.
3- روت بال ( توپ ریشه)Root ball Transplation :
Balled and Burlap Tree Planting
انتقال درختان را به روش حفاری بستر اطراف درخت ، جداسازی از بستر و بسته بندی ریشه درخت با خاک اطرافش را روت بال یا توپ ریشه می گویند . اندازه این روت بال می بایست به وسعتی متناسب با اندازه تاج درخت،اندازه محیط بن تنه آن، وضعیت خاک بستر درخت و عمقی متناسب با گسترش عمقی ریشه های فعال درخت باشد.
کلمه روت بال از دو بخش روت به معنی ریشه و بال به معنای توپ و در مجموع به معنی توپ ریشه می باشد. انتقال درختان به صورت روت بال به معنای این است که شما درختی چندین ساله را به اندازه حدود محیط تاج درخت از محل ریشه، از بستر جدا، سپس گونی پیچ ( و یا هر پوشش مناسب دیگر)کرده و به محل جدید انتقال دهیم .
جابجایی درختان به روش روت بال (planting Balled & Burlap tree) راهکار جدیدی محسوب نمی شود و سالهاست که در شهرهای مختلف کشور این روش اجرا می شود. و آز آنجا که درحال حاضر این شیوه مناسب ترین و جا افتاده ترین روش انتقال درختان در کشور می باشد، اولین قدم ، بررسی درخت و محیط اطراف آن بمنظور شناخت مشکلات آن از قبیل وضعیت خاک بستر، ریشه و تاج درخت، تشخیص ضرورت انجام و یا عدم انجام عملیات اصلاحی آماده سازی درخت جهت انتقال از قبیل هرس تاج ،هرس ریشه ،اصلاح خاک و… در زمان مناسب با تهیه طرح انتقال درخت یا درختان مورد نظر می باشد.در این طرح شیوه انتقال درخت، عملیات مورد نظر ،وقت مناسب آن ، مجریان ،ناظران ،محل انتقال ،مسئول نگهداری بعدی آن ها و تیمار های مورد نیاز درختان انتقال یافته و… مطرح خواهدشد.
گام بعدی ،مشخص نمودن محل و شعاع حفاری بستر اطراف درخت ؛اجرا توسط کارگران مجرب به صورت دایره ای شکل ، اندازه متناسب با وسعت گسترش افقی ریشه درخت می باشد که بسته به اندازه درخت ساعت ها طول کشیده و نیاز به نیروی کار ورزیده و تجهیزات مناسب می باشد .در شرایط ایده آل محیطی ،توسعه جانبی ریشه های فعال درخت معمولاً بیشتر از محدوده سایه انداز تاج درختان می باشد که باید مورد توجه قرار گیرد.
در طی حفاری قسمت های بسیاری از ریشه به سبب کم حجم تر کردن و شکل دادن روت بال برای بسته بندی، و یا به منظور جای گیری در جعبه هایی که در نظر است به دور توپ ریشه ساخته شود ، قطع می شود. باید به خاطر داشت که به منظور قطع ریشه های نمایان شده در حین حفاری (ریشه های قطورتر از 4 میلیمتر) از ابزار تیز مناسب استفاده شود و همینطور دقت شود بمنظور حمل و نقل آسان و ایمن تر، در این روش ابعاد روت بال های تهیه شده کوچک نشود. که این امر به نوبه خود مستلزم برش های بیشتر ریشه و لطمات بیشتر آن خواهد شد.